Over het verzamelen van foto's

Vorige week werd in een facebookgroep een oude foto van station Alphen aan den Rijn geplaatst met een aantal vragen. Ik gaf toen aan dat ik bij interesse wel wat wilde schrijven over het verzamelen van spoorwegfoto's. Maar dat werd zo'n lang verhaal dat het een eenvoudige facebookpost oversteeg. Na even denken besloot ik een blog aan te maken waarop ik af en toe eens wat zal schrijven over mijn verzameling spoorwegmemorabilia.

Foto's dus.

Spoorwegen en fotografie gaan al meer dan 150 jaar samen. De oudst bekende opname van een Nederlandse locomotief dateert van 1865 en laat een 1A1 breedspoorloc van de HSM op station Haarlem zien. Het spreekt voor zich dat een dergelijke foto een zeer hoge zeldzaamheidswaarde heeft.

Fotografie bleef een dure aangelegenheid, een hobby voor iemand in goeden doen. Gevolg hiervan was dat tot de jaren dertig de meeste spoorwegfoto's gemaakt zijn door vakfotografen en vaak ter gelegenheid van een heuglijk feit. Een jubileum van een spoorman, een jubileum van een maatschappij. Serieuze groepsportretten van personen voor een opgepoetste locomotief.

Deze staatsieportretten zijn haarscherpe foto's, afgedrukt en op een kartonnen passe-partout geplakt. Je vindt ze in alle soorten en maten. Als verzamelaar geldt bij het kopen van een dergelijke opname niet alleen "wat de gek er voor geeft" maar ook "wat de gek er voor vraagt". Vaak is de gedachte "oud is duur", maar dat hoeft niet altijd het geval te zijn. een foto kan oud zijn, maar als de opname vol krassen en tinvlekken zit, maakt dat de foto veel minder interessant. Tenzij er net een bijzondere loc op staat natuurlijk. Reken voor een kleinere foto met passe-partout een euro of twintig, een grote foto gaat hard richting de 50 euro en voor het exemplaar op de achtergrond (fabrieksfoto, waarschijnlijk afkomstig uit het kantoor van de NCS) heb ik 90 euro betaald. Maar dan heb je ook wat.

Het moge duidelijk zijn dat dit soort opnames niet voor iedereen te betalen was. Een goedkopere uitvoering was de foto als ansichtkaart laten afdrukken. De voorzijde toont dan de opname, de achterkant een standaard ansichtopdruk met ruimte voor een postzegel en adres en ruimte voor tekst zodat familie in een tijd zonder facebook ook kon zien hoe men het maakte als spoorman.

Reken voor dit soort opnames, afhankelijk van de staat en materieel, een euro of twintig max.

Vanaf de jaren dertig werd fotografie een hobby die bereikbaar was voor de gewone man. Je ziet dan ook een toename in foto's van locomotieven en materieel. Vaak nog steeds staatsieportretten maar ook opnames langs de lijn. Vanaf de jaren vijftig neemt de spoorwegfotografie een grote vlucht. Niet alleen zwart-wit maar ook kleurenopnames, hoewel die laatsten verhoudingsgewijs erg zeldzaam zijn. Pas in de jaren zestig wordt kleurenfotografie algemener. Ik beperk me in mijn verzameling grofweg tot 1960 met een enkele uitzondering tot de jaren tachtig als het om bijzonder, oud materieel gaat.

Voor zwart-wit foto's uit de jaren vijftig wordt zelden de hoofdprijs gevraagd en betaald. Opnames uit die periode zijn ruim voor handen. Denk aan een paar euro voor een opname. Uitzondering zijn kleurenopnames. Voor een originele kleurendia worden bedragen tussen de 150 en 200 euro gevraagd en betaald. Een enkele keer kun je geluk hebben en een compleet foto-album of collectie van een overleden fotograaf overnemen. Dan kom je met een beetje loven en bieden wel uit op een schappelijk bedrag. Het mooie van dat soort vondsten is dat de context bewaard is gebleven en dat je dikwijls data en locatie zwart op wit hebt.

Afhankelijk van hoe kritisch je verzamelt, verdient het aanbeveling goed op te letten of de foto niet al bekend is. De NVBS kent fotorondzendingen waar men foto's uit het archief kan nabestellen. Vrijwel altijd staat er dan op de achterzijde van de afdruk een zescijferig nummer. Voor mij zijn die opnames niet interessant. Ook afdrukken van een fotograaf als Derens worden wel aangeboden. Ik verzamel alleen opnames waarvan ik weet dat ze niet door de "bekende" fotografen als Derens, Bonthuis, Albers et alii zijn gemaakt. Dat wil zeggen dat ik vooral de oude opnames op kartonnen passe-partout of als ansicht verzamel. Of foto's waarvan ik weet wie de (amateur)fotograaf is.

De foto's die ik verzamel deel ik via www.flickr.com/spoorwegarchief of via publicaties in hobbybladen of boeken.